تبلیغات تبلیغات ملكان (ملك كندی) :
ملك كندی حدود 200 سال پیش بعنوان روستای كوچكی واقع در باغ اربابی و مسجد صحرا و حدود شرقی آن حمام قدیم و تپه ای بنام (تچان تپه) و جنوباً اراضی بایر محدود بود . به قسمتی از باغات چم چال به مالكیت نصرت سلطنه و مالك آن آقایان ستار سلطانی و صمد خان بود .
و با توجه به حاصلخیزی اراضی منطقه و منابع آبی فراوان از شهرستانهای اطراف و روستاهای حاشیه تبریز به این مكان مهاجرت نموده و در این منطقه اسكان یافته اند . ملك كندی كلاً متعلق به سلطنت قاجار بوده و مالك آن نصرت سلطنه و محمد علی شاه قاجار بود . و نصرت سلطنه در سال 1320 ملك كندی را به آقای محسنی مشهور به عسگر بقال انتقال داد و در سال 1324 آقای محسنی ملك كندی را به آقایان حاج نجف مددیان و مظفرخان صدلتی اتقال داده است و آنان نیز ملك كندی را به آقای جمشید اسفندیاری انتقال دادند و این اراضی تا پیروزی انقلاب اسلامی بدست ایشان اداره می شده است .
ملكان اولیه داخل قلعه ای واقع شده بود و به هنگام بروز خطر و حمله اكراد اهالی در آن پناه می گرفتند و یا به قلعه مراغه می رفتند بطوریكه در سال 1286 و 1285 بر اثر هجوم اكراد یاقی كه بر علیه آقای شجاع الدوله والی مراغه قیام كرده بودند . به ملك كندی وارد شده و كلیه اموال و اثاثیه مردم را به غارت برده اند و مردم از خوف آنان به قلعه مراغه پناه برده بودند .
· سیمای قدیمی ملكان (ملك كندی) :
ملك كندی ابتدا بصورت ده كوچكی كه از چند خانوار در محله جبیرند و قازانلو ساكن بودند تشكیل یافته و سپس در اطراف حمام قدیم كه تخریب و به بازار تبدیل شده است و بتدریج دو محله گلجه و دیزج بر اثر مهاجرت سایر شهرستانها و روستاها ایجاد شده است .
ابتدا در ملك كندی خیابانی وجود نداشت و مردم برای مسافرت به جاده شوسه ای در مجاورت روستای آروق می رفتند و به ماشین سوار می شدند بعد از گذشت چند سال (در سال 1318) خیابانی بنام شمیز به سرپرستی آقای شمیز رئیس فرهنگ و دهدار منطقه ایجاد گردید و در سال 1341 همان خیابان شمیز به خیابان ششم بهمن تغییر نام داد و پس از انقلاب اسلامی بنام كنونی یعنی هفده شهریور نام گذاری شد و در امتداد خیابان هفدهم شهریور وسیله های نقلیه بناب و مراغه و میاندوآب از این خیابان عبور كرده و مسافران بین شهری را منتقل می نموده اند .
اداره بلدیه در سمت چپ خیابان هفده شهریور كنونی بود و چون در داخل حیاط آن گلهای زیادی كاشته بودند و در آن زمان نسبتاً جالب توجه بوده آنجا را بنام باغ گلستان می نامیدند . مسیر مردق چای در قدیم به شكل كنونی نبوده بلكه رودخانه مردق چای در مقابل قبرستان فعلی به شاخه كه یكی از مقابل بانك ملی فعلی مستقیماً تا پاساژ حاج شمس اله عباسی و از آنجا به طرف باغات محله گلجه و دیگری از مقابل بانك ملی به طرف محله آببره و سپس باغات محله جاری می شد و این رودخانه زیبایی خاصی به ملك كندی داده بود و چون در اثر بروز سیل خسارات قابل توجهی به ساكنان ملك كندی وارد شد و در حال حاضر رودخانه مردق در همان مسیر جاری است .
و از نظر مدرسه در منزل مسكونی شخصی بنام حاج ابراهیم اعتمادی تا كلاس چهارم ابتدایی دایر بوده و هر كس كلاس چهارم را به اتمام می رساند به شغل معلمی می رسید و بعد از گذشت چند سال تا كلاس ششم ابتدایی در ملك كندی دایر گردید . اولین مدرسه دولتی ملك كندی دبستان ملاباقری (هدایت سابق) و مدرسه 22 بهمن بودند .
اداره فرهنگ ملك كندی در جوار مدرسه ملاباقری (هدایت) بود و شامل دو اتاق و یك راهرو بوده ویك اتاق بعنوان اداره و اتاق دیگر بعنوان تربیت بدنی كه چند وسیله ورزشی در آن موجود بود تشكیل یافته بود .
از آنچه ذكر شد استنباط می شود كه ملك كندی دارای سابقه كهنی می باشد بطوریكه روستاهای اطراف نظیر تازه قلعه ، آغجه دیزج ، قلعه جوق و لیلان نسبت به ملك كندی از اهمیت و مركزیت بیشتری برخوردار بوده اند . بخصوص لیلان كه دارای سابقه تاریخی بسیار كهن می باشد .
· بررسی مهاجرتهایی كه در طول تاریخ به شهرستان صورت گرفته:
بنابه اظهار ریش سفیدان بدلیل حاصلخیزی منطقه از روستاها و سایر شهرستانهای همجوار و از اقوام چاردولی (مربوط به شهرستان شاهیندژ) و روستای اطراف تبریز به این منطقه مهاجرتهایی صورت گرفته و در این منطقه بطور دائم اسكان یافته اند .
اقوام چاردولی پس از ورود به این منطقه در روستاهای مهماندار علیا و سفلی ، تپه اسماعیل آباد ، قره چناق ، امیر غایب ، آق كند و قره خضر اسكان یافته اند .
به نقل بزرگان در سال 1328 بعلت تورم و گرانی ارزاق معدودی از ساكنین این منطقه ناچاراً جهت تهیه قوت لایموت خود به كردستان مهاجرت نموده و سالهای متمادی در آنجا اسكان یافته اند و بعضاً مبادرت به منطقه خود نموده اند .
· بررسی نام شناسی شهرستان به تفكیك شهرها و روستاها:
عبارتند از :
ملكان : نام سابق آن ملك كندی بوده كه برای نام گذاری آن سه روایت ذكر شده است :
اول : چون اراضی ملكان متعلق به سلطنت قاجار بوده و از خالصه جات می باشد به همین خاطر ملك كندی نام نهاده شده و به معنی ملك شاهی می باشد.
دوم : چون اربابان متعددی بر منطقه حكم فرما بوده اند لذا به همین خاطر این منطقه به ملك كندی نام نهاده شده و به معنی ملك اربابان می باشد .
سوم : چون اربابان منطقه بنام ملك نیا بوده است لذا ملك كندی برگرفته شده و از نام آن ارباب ذكر شده است .
. بررسی وضعیت ساختار سیاسی و اجتماعی شهرستان:
با توجه به نزدیكی این شهرستان با استانهای كردستان و آذربایجان غربی و واقع شدن در مسیر مهمترین گلوگاه كردستان و آذر بایجان در زمان انقلاب همیشه شاهد انواع حركتهای سیاسی در منطقه بوده ،و به این دلیل مردم بیشتر از سایر شهرستانها و استانهای كشوردر جهت حفظ حیثیت اجتماعی و منطقهای خود تلاش نموده و همگام با روحانیت مبارز مردم آگاه بخصوص جوانان سلحشور در جهت جلوگیری از تجاوز و تحركات مزبوحانه دشمنان داخلی كه قصد ضربه زدن به انقلاب اسلامی را داشتند اقدام مؤثر انجام داده و با تشكیل جلسات در مساجد در قالب گروههای تدافعی بصورت بسیجی در ارتباط با حكومت مركزی نهایت تلاش خود را بكار گرفته ، وتوانستند همگام با سایر مردم كشور ضمن پیشبرد اهداف مقدس انقلاب اسلامی با پیروزی بر رژیم طاغوت از هرگونه تخریب گروههای نفوذی دشمن جلوگیری به عمل آورده و شاید گفت در این منطقه بزرگترین و محكمترین پایگاه دفاعی را در مقابل كردستان و مرز دفاعی عراق به وجود آوردند. در همین راستا بعد از پیروزی انقلاب همگام با سایر رزمندگان به فرمان حضرت امام (ره) لبیك گفته و در سراسر جبهه های جنگ حضور یافتند و در جبهه ها شهدای زیادی را تقدیم انقلاب، و تا آخرین لحظات جنگ با وجود تعداد زیاد شهدا، جانبازان و اسرای ، از ارسال مواد غذایی دریغ ننموده و پیشقدم بودن
· بررسی وضعیت گردهمایی های اجتماعی ، آئینی و قومی شهرستان :
میزان حضور مردم در مراسمات مذهبی از قبیل ایام محرم ، ماه مبارك رمضان ، در مساجد با شكوه و چشم گیر است.اهالی سرتاسر ماه محرم را جامه سیاه پوشیده و در مساجد و تكایا به عزاداری میپردازند.و در ایام ماه مبارك رمضان نیز روزه گرفته ودر سطح شهر و روستاها و در معابر عمومی اجازه خوردن وآشامیدن به كسی نمیدهند. و بسیاری از اوقات خود را صرف دعا و نیایش به درگاه خداوند متعا در مساجد میكنند.
حضور مردم در برپایی جشنهای مذهبی و عروسیها و مجالس ختم نیز چشمگیر است كیفیت برپایی جشنهای عروسی و مجلس ترحیم با چشم هم چشمی اهالی با بكدیگر بسیار تشریفاتی و هزینه گزافی را برای صاحب مجلس در بر دارد.
از مراسمات دیگر پر رونق در منطقه برپایی مراسم شبیه خوانی در سطح شهر و روستاها در ایام محرم میباشد. كه جمعیت انبوهی وقت خود را صرف تماشای آن مینمایند. و این مراسم در مركز شهرستان از رونق خاصی برخوردار است.
از مراسمات رایج در شهر ملكان كه بسیار پسندیده و در خور توجه است جمعآوری مبالغی هر ساله در آخرین پنجشنبه از سال می باشد. در این پنجشنبه از سال ، كسانیكه در طول سال عزیزان خود را از دست دادهاند بصورت گروهی در محلات و در مساجد خوداقدام به برپایی مجلس ترحیم مینمایند.
و از مراسمات رایج دیگر در عید نوروز خریدن كوزه در روز چهارشنبه سوری میباشد.
· بررسی وضعیت شبكه روایط اجتماعی درون استانی:
به دلیل نزدیكی شهرستانها به یكدیگر ارتباط اهالی منطقه با یكدیگر در سطح بسیار گستردهای میباشد عدهای از اهالی در رابطه با داد ستد،كشاورزی، ازدواج، و استفاده از خدمات شهرستانها و مراجعه به پزشك متخصص و یا بیمارستان و یا در جهت امورات و یا به منظور شركت در مجالس ترحیم با شهرستانهای همجوار و مراكز استان در ارتباط می باشد.
سایر شهرستانها از منابع لبنی و دامی و گوشتی و تولیدات كشاورزی این شهرستان استفاده مینماید و اهالی این شهرستان نیز متعاقبا جهت اخز خدمات به شهرستانهای همجوار و مركز استان مراجعه مینمایند. و ارتباط موجود مابین اهالی شهرستانها به گونهای با همدیگر عجین شده كه تداوم رونق اقتصادی بكی بدون دیگری غیر ممكن مینماید.
· ویژگی های اقوام و نژادها در شهرستان:
آنچه از آثار محققین به دست میآید این است كه در حدود 3 یا 4 هزار سال پیش مردمی به نام آریان از میهن اصلی خود مهاجرت كرده و به سوی اروپا آمدهاند، دسته از اروپا گذشته و به طرف ایران سرازیر شدهاند. و این عده به سه دسته مهم پارت،پارس و مادها تقسیم شدهاند و نقاط مختلف این كشور سكنی گزیدهاند. از آن جمله مادها در آذربایجان سكونت اختیار كردند، بدین جهت مردم امروزی آذربایجان نیز از اولاد همان نژاد میباشند.
از آنچه كه گذشت میتوان نتیجه گرفت كه ساكنین شهرستان ملكان نیز از نژاد مادها هستند.درست است كه در نتیجه هجوم ترك و مغول دستهای از نژادهای مذبور در سرزمین آذربایجان سكونت كردهاند و اختلاف بین نژاد اصلی و مهاجمین رخ داده ، ولی باید دانست كه اقوام مهاجر به علت كمی عده نسبت به ساكنین اصلی از بین رفته و نژاد اولیه محفوظ بوده است. اقوام و نژاد ساكن در این شهرستان از این نژاد هستند و نژاد و قوم متفاوتی در بین آنها وجود ندارد.
· بررسی و تحلیل قاچاق كالا در سطح شهرستان:
شهرستان ملكان در مسیر عبور كاروانهای قاچاق كالا از نقاط مرزی كشور قرار گرفتخ و عدهای از اهالی منطقه نیز بدلیل بیكاری و پر سود بودن آن به این كار روی آوردهاند. و بدلیل تعدد جادههای فرعی و عدم توانایی كامل نیروهای انتظامی كاروانهای قاچاق اقدام به قاچاق كالا مینمایند. و از این راه سود كلانی به جیب خود ، و ضرر اقتصادی فراوانی به مملكت اسلامیمان ایران عزیز میزنند.
. بررسی وضعیت زبان و مذهب موجود در شهرستان :
زبان مردم این شهرستان تركی آذری میباشد. و گویش این منطقه همانند دیگر هموطنان در استان میباشد و تنها روستایی كه لهجهاش با سایر نقاط شهرستان فرق دارد روستای قوریجان است و بیشتر به لهجه شهرستان بناب شباهت دارد.
تمامی مردم این شهرستان مسلمان و دارای مذهب شیعه دوازده امامی میباشد. و تنها عده معدودی به عنوان مهاجر اهل تسنن در منطقه و كارخانجات و مرغداریها سكونت دارند
. بررسی تحولات فرهنگی شهرستان در دو دهه قبل و بعد ازانقلاب:
قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ، بدلیل محرومیت منطقه بخصوص روستاییان و عدم وجود منابع اطلاع رسانی از قبیل رادیو و تلویزیون و عدم ارتباط مردم با شهرها و مراكز استان و كشور فرهنگ منطقه در سطح ابتدایی و شكل و شیوه خاص خو را داشته است. و عدم دسترسی به مراكز آموزشی و امكانات تحصیل و پایین بودن سطح درآمد اهالی یكی دیگر از علل عقب ماندگی منطقه بوده است.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی با گسترش مراكز آموزش و اهمیت دادن به تحصیل و رونق اقتصاد منطقه كه در نهایت منجر به درآمد سرشار منطقه گردید كلیه آداب و رسوم و فرهنگ مردم تحت تاثیر قرار گرفت و هر چند این تحول فرهنگی موجب از بین رفتن و یا به فراموشی سپردن بعضی از اعتقادات و آداب و رسوم منطقه گردبده است. ولی جای بسی خوشبختی است كه امروزه افراد تحصیل كرده و آگاه در منطقه پرورش یافته است . بطور مثال طبق آمار نهضت سوادآموزی شهرستان در سال 1355 از كل جمعیت 035/0 با سواد بودند كه این رقم در سال 1375 به 079/0 رسیده است.
· بررسی وضعیت اعیاد در شهرستان:
آیینها و مراسمات این شهرستان در كلیه نقاط یكسان و با شدت و ضعف همراه است.و لذا از مجموعه شهرستان از اعیاد مذهبی میتوان به عید قربان، عید فطر،غدیرخم،مبعث رسول اكرم(ص) و نیمه شعبان اشاره كرد كه مردم متدین شهرستان مانند دیگر هموطنان جشن میگیرند و از اعیاد ملی عید نوروز میباشد كه در این شهرستان مانند سایر نقاط مورد توجه میباشد.
· بررسی وضعیت پوشش و لباسهای محلی در شهرستان:
در دو دهه قبل مردم این منطقه به پوشش خود اهمیت خاصی میدادند . مساله حجاب یا پوشش زنان در قبل و بعد از انقلاب مورد توجه خانوارها بود و زنان در ضمن به سر كردن چادر،چادرقد نیز به سر میكردند. چادرقد مانند روسری امروزی است البته كمی بزرگتر از آن كه با یك سر آن زنان صورتشان را میپوشانند كه امروزه این نوع پوشش بین زنان 50 سال به بالا و در روستاهایی از ملكان رایج است.
زنان بیشتر پیراهن یكسره كه اكثراً زنان پیر آن را میپوشند و گاهی زنان جوان نیز در موقع كار از آن استفاده میكنند كه مشهور به كورنك است. اما زنان جوان دامن چیندار(دون)میپوشند و روی آن یك جلیقه میكنند ودر روستاهای اطراف زنان شلوارهای سیاه و گشاد مانند دامن شلواریهای امروزی میپوشند و مردان نیز به سرشان كلاه نمد یا كلاهی كه از كرك بز یا پشم گوسفند میبافتند میگذاشتند ولی امروزه آداب و رسوم پوشش به شیوه قدیمی متداول نیست و جوانان از مد پیروی میكنند.
. بررسی وضعیت اقتصادی شهرستان :
بخش كشاورزی:
شهرستان ملكان از ظرفیت و پتانسیل بالای كشاورزی برخوردار است به طوری كه 5/42 درصد كل اشتغال منطقه را این بخش تشكیل میدهد كه در مقایسه با متوسط استانی رقمی بالاتر و چشمگیرتر است.كل اراضی كشاورزی شهرستان ملكان 49665 هكتار میباشد كه از این اراضی 14 درصد آن آبی و 3/47 درصد دیمكاری و 4 درصد آیش دیم و 6/7 درصد علوفه آبی و تقریباً 20 درصد كل اراضی را درختان میوه به خود اختصاص داده اند.
آب فراوان كه از طریق:
1- شبكه كانالهای مادر و هوایی كه در نوع خود از بزرگترین شبكه آبرسانی استان و منشعب از سد نوروز به روی رودخانه زرینه رود تامین و اراضی وسیعی را تحت پوشش قرار میدهد
2- از طریق رودخانه مردق چای
3- چاههای عمیق و نیمه عمیق كه به طریقه پمپ عمل میكند.
4- طرح بزرگ پمپاژ آروق و دمیرچی كه از اهمیت آن بایستی به افتتاح این طرح توسط جناب آقای هاشمی رفسنجانی اشاره كرد.
5- رودخانه و چشمه ها باعث شده كه شهرستان ملكان به یكی از قطبهای مهم كشاورزی استان تبدیل شود به طوری كه جناب آقای خاتمی (رییس جمهور) آن را مغان دوم لقب دادند.
وجود 12 هزار هكتار از بهترین باغات و تاكستانهای انگور با میانگین محصول حتی بیش از 100 تن در هكتار و تولید صدها تن از بهترین كشمش بیدانه كشور و صدور آن به كشورهای مختلف دنیا،این شهرستان را به خوشه طلایی معروف كرده است.
بخش صنعت:
بخش صنعت 026/0 شاغلین این شهرستان را به خود اختصاص داده است بعد از شاغلین بخش كشاورزی دارای پتانسیل بالایی است.
وجود كارگاهها و دارهای متعدد قالی:
به طوریكه بر اساس مدارك موجود بیش از 3500 دار قالی در شهرستان و روستاهای آن سرشماری و دارای كارت شناسایی هستند لذا فرش ملكان نیاز بازارهای آذربایجان شرقی و قم را تامین مینماید.لازم به ذكر است كه جوشكاران ،نجاران ،بلوك زنان فعالیت چشمگیرتری دارند. در میان صنایع روستایی در حال فعالیت سبزه پاك كنی ،آرد سازی و پنیر سازی از ضرایب بالایی برخوردارند
· بررسی وضعیت استعدادهای شهرستان
با توجه به اقتصاد كشاورزی منطقه و حاصلخیزی خاك و منابع آبی فراوان و شرایط جوی مناسب نیاز به سرمایه گذاری و توجه بیشتر در امر كشاورزی و صنایع وابسته به آن در منطقه دیده میشود و از طرف دیگر با اعمال مدیریت صحیح و استفاده بهینه از منابع آب و رواج كشاورزی و باغداری مدرن و پیشرفته میتوان راندمان تولیدات محصولات كشاورزی منطقه را بالا برده و علاوه بر رونق اقتصاد منطقه درآمد اهالی منطقه را افزایش داد و با توجه به مازاد تولیدات منطقه (مواد لبنی،گوشت قرمز و سفید،گندم و انگور و...) میتوان با ایجاد صنایع تبدیلی در منطقه از یك طرف مشكل بیكاری را حل نمود و از طرف دیگر موجبات شكوفایی اقتصاد منطقه را فراهم نمود.
· بررسی وضعیت دامداری شهرستان
دامداری و دامپروری هم به لحاظ تولید گوشت مورد نیاز و مواد لبنی ، پوست و پشم و هم برای تامین مواد اولیه صنایع تبدیلی و روستایی نظیر فرشبافی، جاجیم بافی ، شیرپاستوریزه ، پارچه بافی و تریكو از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است .شرایط آب و هوایی و ارتفاع مناسب منطقه و وجود پوشش گیاهی تقریباً نیمه متراكم و در دسترس بودن آب مورد نیاز دام شرایط نسبتاً مناسبی را برای توسعه دامداری و دامپروری ایجاد میكند.
می توان گفت كه دامپروری بخش عظیمی از جمعیت منطقه را مشغول كرده است . این شهرستان با بیش از 715423 واحد دامی پتانسیل بالایی دارد و این امر می تواند منجرب توسعه اقتصادی منطقه گردد و علاوه بر تعیین مواد اولیه صنعتی نقش موثری در اشتغال زایی دارد .
. بررسی صنایع دستی و روستایی و شهری شهرستان
از صنایع دستی می توان به قالی بافی ، گلیم بافی ، جاجیم بافی اشاره كرد . كه قالی بافی از اهمیت بالایی برخوردار است و سایر صنایع دستی بصورت نادر در شهرستان رایج است .
قالی بافی :
با توجه به بازار فروش مناسب و سود بیشتر فرشهای ابریشمی متاسفانه بساط قالی های پشمی برچیده شده است و شاغلان در این بخش فرشهای بزرگ و كوچك ابریشمی می بافند و در بعضی از روستاها بیشتر اشخاص قالی بافی را تنها راه معاش خود قرار داده اند و در سایر روستاها و در سطح شهر پس از اتمام فصل كاری كشاورزی ، در فصل زمستان و پاییز بعضی از خانواده ها اقدام به قالی بافی می نمایند و لازم به ذكر است اكثر شاغلان این بخشها را زنان تشكیل می دهند و كودكان زیر سن قانونی در این كار مورد بهره برداری قرار می گیرند .
با توجه به گسترش صنعت فرش ابریشمی و عدم وجود منابع اولیه آن در منطقه نیاز به سرمایه گذاری در ایجاد واحدهای تولید ابریشم را ایجاب می كند و از طرف دیگر به دلیل منابع دامی فراوان منطقه نیاز به ترویج و رونق دادن تولید فرش پشمی كه منابع اولیه آن در منطقه به وفور یافت می شود ، دیده می شود . یكی دیگر از مشكلات مهم امروزی صنعت فرش ركود بازار فرش فروشی می باشد .
از مشكلات دیگر آن صنایع تولید فرش وجود واسطه ها و دلالها می باشد كه به دلیل داشتن سرمایه كافی تولید كنندگان مواد اولیه دار قالی را از واسطه ها خریداری و سود اصلی عاید دلالان می گردد .
· بررسی رابطه اقتصادی در شهرستان با شهرستانهای همجوار
علارقم تلاشهای سیاسی موجود مابین شهرستان های همجوار این شهرستان میاندوآب ، بناب و مراغه و مركز استان رابطه اقتصادی بسیار وسیع و گسترده دارد به گونه ای كه رونق اقتصادی هر یك از شهرستانها بدون مداخله این شهرستان تقریباً غیر ممكن می باشد . رونق بازارهای منطقه خود دلیل محكمی بر این ادعا است .
اهالی شهرستانهای همجوار در رابطه با خرید محصولات كشاورزی و باغی و لبنی و دامی منطقه با اهالی این شهرستان در ارتباط می باشند و اهالی شهرستان ملكان نیز متقابلاً جهت اخذ خدمات از قبیل مراجعه به پزشكان متخصص و بیمارستان ، امورات اداری و خرید البسه و پوشاك و شركت در مراسم مذهبی و دینی و مجالس ترحیم و عروسی با سایر شهرستانها در ارتباط می باشند .
· نتیجه گیری
در بررسی خصوصیات فرهنگی شهرستان به این نتیجه می رسیم كه خصوصیات و ویژگی های فرهنگی و آداب و رسوم اهالی این منطقه تفاوت چندانی با اهالی دیگر شهرستانهای استان نداشته و دارای یك قرابت فرهنگی نزدیك به یكدیگر می باشند .
از نظر امكانات تاسیسات فرهنگی ، هنری و تفریحی این شهرستان در مقایسه با سایر شهرستانها چیزی ندارد و جوانان منطقه كه قشر عظیمی از جمعیت شهرستان را تشكیل می دهند مكان سالمی برای گذراندن اوقات فراغت خود ندارند .
تحقیقات نشان داده شهرستان ملكان قدمت چندانی نداشته و تاریخچه آن به حدود 150 یا 200 سال پیش می رسد بطوری كه روستاهای تابعه (قلعه جوق ، تازه قلعه ، آغجه دیزج ، آروق و شهر لیلان) نسبت به مركز شهرستان دارای اهمیت و قدمتی تاریخی طولانی تری می باشد آثار به جا مانده خود دلیلی بر قدمت تاریخی آن مكانها می باشد .
از مجموعه آثار تاریخی شهرستان بنای تاریخی قلعه بختاك واقع در شهر لیلان از اهمیت بیشتری برخوردار است . از دیگر بناهای تارخی شهرستان پلهای قدیمی لیلان و قلعه جوق (پل دختر) را می توان نام برد
